GERİ DÖNÜŞÜM NEDİR?

Atık; üretim işlemleri, ürünlerin tüketilmesi ve diğer insan faaliyetleri sonucunda oluşan ve artık ihtiyaç duyulmayan ve uzaklaştırılmak istenen her türlü maddedir. ¹

Atıklar teknolojik ve sosyal gelişmelere bağlı olarak insani gelişme ile ilişkilidir.Endüstriyel gelişme ve kullanılan malzemelerde meydana gelen değişmelere bağlıolarak zaman içinde atıkların çeşitleri ve ortaya çıkış şekilleri de değişiklik göstermiştir. Bir bölgedeki atık türlerine ve miktarlarına bakıldığında o yöre halkının geçim kaynağı, tüketim alışkanlıkları gibi birçok özelliği hakkında bilgiedebilmek mümkündür. Kentsel alanlarda oluşan atıkların çeşitliliği ve miktarı kırsal alanlara nazaran daha fazladır.

Ülkemizdeki bazı şehirlerin kişi başına oluşan atık miktarları aşağıda belirtilmiştir: ²

Gaziantep 0,85 kg/kişi-gün

Aksaray 1,01 kg/kişi-gün

Ankara 1,10 kg/kişi-gün

Antalya 1,27 kg/kişi-gün

Batman 0,83 kg/kişi-gün          

Bursa 1,02 kg/kişi-gün

İstanbul 1,16 kg/kişi-gün

İzmir 1,12 kg/kişi-gün

Konya 1,03 kg/kişi-gün

Samsun 0,93 kg/kişi-gün

Trabzon 0,67 kg/kişi-gün

Genel olarak oluştukları yerlere göre katı atıkları 7 grupta toplayabiliriz:

a) Evsel atıklar

b) Endüstriyel (inert) atıklar

c) Tarımsal ve bahçe atıkları

d) İnşaat ve moloz atıkları

e) Tehlikeli atıklar

f) Tıbbi atıklar

g) Özel atıklar (radyoaktif atıklar, lastik atıkları, vb.)

1.1. Atık Yönetimi Hiyerarşisi

Tanıma geri dönecek olursak, ihtiyaç duyulmayan ve uzaklaştırılmak istenen bu

atıkların, çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde sistematik olarak

yönetilmesi modern hayatın en büyük gerekliliklerinden biridir. Bu noktada da atık

yönetimi hiyerarşisi devreye girmektedir. Temel olarak hiyerarşi 5 basamaktan

oluşmaktadır:

Atık yönetimi sistemlerinin başarıya ulaşabilmesi için, hedeflerin belirlenmesi ve

atıkların oluştuğu noktadan bertarafına dek hiyerarşide yer alan tüm süreçlerin

titizlikle takip edilmesi gerekmektedir. Bu hiyerarşinin atıkların oluştuğu kaynakta

(örn: yerleşim birimleri, sanayi kuruluşları, vb.) atık cinsi ayrımı yapılmaksızın

bütüncül şekilde yönetilmesine ise entegre atık yönetimi denilebilir.

Katı atıkların için belirlenecek yönetim sistemi aşağıda yer alan hedefleri

içermelidir: ⁴

- Çevre sağlığını korumak,

- Kentsel çevre kalitesini yükseltmek,

- Ekonominin verimliliğini ve yeterliliğini desteklemek,

- İstihdam ve gelir elde etmek, bu hedeflere ulaşmak için ise sürdürülebilir

katı atık yönetim sistemleri kurmak gerekmektedir.

 

Ambalaj Nedir ?

 Hammaddeden işlenmiş ürüne kadar, bir ürünün üreticiden kullanıcıya veya tüketiciye ulaştırılması aşamasında, taşınması, korunması, saklanması ve satışa sunulması için kullanılan herhangi bir malzemeden yapılmış   kağıt-karton,kompozitambalaj,plastikambalaj,ahşap,metal  ambalaj vs. ek-1 de yer alan  Ambalaj Tanımına İlişkin Açıklayıcı Örneklerde belirtilenler ile geri dönüşsüz olanlar da dâhil tüm ürünleri kapsayan bir tanımdır.

Ambalaj atığı üretim artıkları hariç üreticisi veya fiilen ellinde bulunduran gerçek veya tüzel kişiler tarafından çevreye atılan veya bırakılan her tür ambalaj be ambalaj malzemesidir.

Ambalaj atığı üreticileri, Ambalajlı ürünü kullanarak ambalaj atığının oluşmasına sebep olan gerçek veya tüzel kişilerdir.

GERİ DÖNÜŞÜMÜN UYGULAMASININ AŞAMALARI

Değerlendirilebilir atıklar diğer atıklar ile karıştırılmadan temiz ve ayrı biriktirilir.

Belediyeler tarafından temiz ve ayrı olarak uygun araçlarla toplanır.

Daha detaylı olarak ayırma tesislerinde malzeme özelliklerine göre sınıflandırılır.

Bu atıklar tekrar işlenmek ve değerlendirilmek üzere belgeli geri dönüşüm işletmelerine sevk edilir. Bu aşamada gerekli üretim de her malzeme türü için farklı işlemlerden oluşur.

GERİ DÖNÜŞÜM SEMBOLLERİ VE KODLARI :

PLASTİK                         POLİETİLEN                            PVC                     POLİETİLEN               POLİPROPİLEN

                           (YÜKSEK YOĞUNLUK)                                       (DÜŞÜK YOĞUNLUKLU)

POLİSTİREN                 PLASTİK(DİĞER)                     KAĞITKAĞIT                  KAĞIT(KAĞIT)

                                                                       (OLUKLU MUKAVVA)   (DİĞER KARTONLAR)

      DEMİR                         ALÜMİNYUM                 AHŞAP                        AHŞAP                  TEKSTİL (PAMUK)

                                                                          (KERESTE TAHTA)   (SIKIŞTIRILMIŞ MANTAR)          

 

RENKSİZ CAM               YEŞİL CAM              KAHVERENGİ CAM             TETRA PAK

                                                                                                            (KARTON İÇECEK KUTULAR)

 

Geri Dönüşüm,  Geri Dönüşüm Nedir?

İnsanoğlu tarafından tüketilen atıklardan, değerlendirilebilen atıklar çeşitli fiziksel veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dâhil edilmesine geri dönüşüm denir. İkinci bir tanım olarak ta geri dönüşüm terimini, kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin çeşitli geri dönüşüm yöntemleri ile hammadde olarak tekrar imalat süreçlerine kazandırılması olarak açıklayabiliriz.Geri dönüşebilen maddeler; cam, kağıt, alüminyum, plastik, piller, motor yağı, akümülatörler, beton, organik atıklar ve elektronik atıklardır.

Geri Dönüşümün Tarihçesi     Geri dönüşüm, çevresel ve ekonomik sebeplerden dolayı her zaman önemli olmuştur. Eski zamanlarda kılıçlar, tencereler vb metal parçaları eritilerek metal paralar ve kullanılacak başka ev eşyaları elde edilerek farkında olmadan yüzyıllar önce geri dönüşümün temelleri atılmıştır.Kaynakların az olduğu eski dönemlerde yapılan arkeolojik çalışmalarda az sayıda bulunan kırık çanak,testi ve küller yapılan geri dönüşümlerin birer kanıtı olarak görülmektedir. Geri dönüşüm uygulamalarının en temel amacı;  yeni ham madde kullanmak yerine  atıklardan kullanılabilir hammadde elde etmektir. Dünyadaki hızlı endüstriyelleşme sebebiyle ham maddeye olan ihtiyacın artması sonucu geri dönüşüme olan talep artmıştır. Çünkü ham madde satın almak yerine daha ucuza mal edilen demir hurda metaller ,yıpranmış kumaş artıkları vb maddelerin geri dönüşümü ile ham madde elde edimi endüstri sanayisine ekonomik açıdan büyük yarar sağlamaktadır.Bu sebeple sanayi devriminden önceki zamanlarda Avrupa’da bronz hurdalar ve diğer metaller toplanıp eritilerek sürekli bir kullanım sağlanması amaçlanmıştır. İngiltere’de   kömür ve ağaçların  yanması sonucu elde edilen toz ve küller toplanıp tuğla yapımında kullanılmıştır.     1800lü yıllarda özellikle Schweppes gibi içecek ürünleri depozitolu bir sistemle satışa sunularak geri dönüşümü sağlanmıştır.1813’ te Benjamin Law, eski yıpranmış kumaş artıklarını geri dönüştürecek bir sistem geliştirerek  kumaş artıklarından saf pamuk elde etmiştir.       Geri dönüşümün en parlak dönemi II.Dünya Savaşı zamanındadır.Savaş esnasında olan finansal kısıtlamalar ve savaşın etkisiyle hızlı bir şekilde azalan hammadde eksikliği ile geri dönüştürülebilir eşyalar ve maddeler aranır hale gelmiştir.Ülkeler bu sıkıntıları aşmak amacıyla vatandaşları  çeşitli kampanyalar,ilanlar ve afişler ile geri dönüşüme teşvik etmişlerdir.Bu çalışmalar ile vatandaşların evsel atıklarını ve eski metal türü  gibi eşyalarını geri dönüştürerek sürekli bir kullanım sağlanması amaçlanmıştır. Savaşın kazanılmasındaki geri dönüşümün önemi insanlara anlatılmaya çalışılarak bu çalışmalar ile insanlara vatanseverlik bilinci kazandırılmıştır.    Günümüzde ise  geri dönüşümle ilgili 2014 yılı itibariyle Avrupa Birliği 24 milyar euro ciro ile  500.000 kişiye istihdam sağlamaktadır. Ayrıca  60.000 den fazla firma ile atık ve geri dönüşüm sanayisi üzerinde çalışarak dünya payının yaklaşık %50sine sahiptir.Türkiye ise atık ve geri dönüşüm sektöründe 3 milyar euro ciroluk  bir paya sahiptir.Atiksahasi.com olarak  ülkemizdeki atık üreticileri ile  1000den fazla lisanslı atık ve geri dönüşüm firmasını sistemimiz aracılıyla tek bir çatı altında toplanması sağlanmıştır.Sizde yalnızca bir dakikada atıklarınızı alabilecek firmalara ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Geri dönüştürülebili atıklar nelerdir ?

-cam

-kağıt

-alüminyum

-demir

-diğer metaller

-plastik

-piller

-motor yağları

-akümülatörler

-elektronik atıklar

-tekstil atıkları

-ahşap

-solventbazlı atıklar

Geri Dönüşümün Yararları Nelerdir?Tükettiğimiz maddeleri yeniden dönüşüm halkası içine katabildiğimiz zaman öncelikle bunların tekrar ham madde olarak kullanılmasını sağlamış oluruz. Böylece insan nüfusunun artışı ile paralel olarak artan tüketimin doğal dengeyi bozması doğadan aldıklarımızı tekrar doğaya vererek azda olsa engellenmiş olur. Bununla birlikte yeniden dönüştürülebilen maddelerin tekrar ham madde olarak kullanılması büyük miktarda enerji tasarrufunu mümkün kılar. Bir örnek vermek gerekirse yeniden kazanılabilir alüminyumun kullanılması alüminyumun sıfırdan imal edilmesine oranla %35'e varan enerji tasarrufu sağlamaktadır.

Çöpteki nesneleri ham madde olarak kullandığımız vakit çevre kirliliğinin her geçen gün artmasını da önleyebiliriz. Hurda kağıdı tekrar kağıt imalatında kullandığımızda hava kirliliğini %74-94, su kirliliğini %35, su kullanımını %45 azaltıyoruz. Çevremize-doğaya, ülke ekonomisine ve de kendimize olan sorumluluğumuzdan dolayı günümüzde hepimizin yeniden dönüşüm projesi içinde yer alması gerekmektedir.

Geri dönüşümün önemi

Atık yönetimi hiyerarşisinin ilk iki adamı olan önleme ve tekrar kullanım, genel olarak yatırım gerektirmeyen, yasal düzenlemeler ve toplum bilinciyle uygulamaya konulabilecek efektif yöntemlerdir. Ancak 20 nci yüzyılın sonu ve 21 inci yüzyılın başı itibariyle değişen tüketim alışkanlıkları ve yoğunlaşan küresel ticaret sebebiyle atık oluşumunu engellemek veya oluşan atıkların büyük oranda tekrar kullanabilmek mümkün değildir. Aynı şekilde hiyerarşinin son iki basamağında yer alan enerji geri kazanımı ve bertaraf yöntemleri ise ciddi yatırım ve işletme maliyetleri barındıran ve mutlak suretle yasal otoritenin kontrolünde lisanslı tesislerce gerçekleştirilmesi gereken yöntemler olması sebebiyle uygulanmaları oldukça meşakkatli ve maliyetlidir. Bu sebeple üçüncü basamakta yer alan geri dönüşüm, muhtemelen atık yönetimi hiyerarşisinin en önemli unsurudur. Çünkü ayrı toplanan geri dönüştürülebilir atıkların yeniden ikincil hammadde haline getirilmesi kolay, hızlı ve efektiftir. Bu sebeple geri dönüşüm dünya üzerinde en çok kullanılan atık yönetimi metodudur.

 Geri Dönüşümün Faydalarını Aşağıdaki başlıklar altında özetleyebiliriz.

A- Doğal kaynaklarımız korunur: Kullanılmış ambalaj ve benzeri değerlendirilebilir atıkların bir hammadde kaynağı olarak kullanılması, yerine kullanıldığı malzeme için tüketilmesi gereken hammaddenin veya doğal kaynağın korunması gibi önemli bir tasarrufu doğurur. Doğal kaynaklarımız, dünya nüfusunun ve tüketimin artması sebebi ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle doğal kaynaklarımızın daha verimli bir şekilde kullanılması gerekmektedir.

B- Enerji tasarrufu sağlanır:Geri dönüşüm sırasında uygulanan fiziksel ve kimyasal işlem sayısı, normal üretim işlemlerine göre daha az olduğu için, geri dönüşüm ile malzeme üretilmesinde önemli bir enerji tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm ile tasarruf edilen enerji miktarı atık cins ve bileşimine bağlı olarak değişmektedir. Örneğin bir alüminyum kutunun geri dönüşümü ile %90, kağıdın geri dönüşümü ile %60 oranında enerji tasarrufu sağlandığı bir çok uzman tarafından ifade edilmektedir.

C- Atık miktarı azalır:Geri dönüşüm sayesinde çöplüklere daha az atık gider ve buna ek olarak bu atıkların taşınması ve depolanması kolaylaşır, çünkü artık daha az çöp alanı ve daha az enerji gerekmektedir.

D-Geri dönüşüm ekonomiye katkı sağlar:Geri dönüşüm sayesinde hammaddelerin azalması ve doğal kaynakların tükenmesi önlenecek, böylelikle ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır.

Siz ne yapabilirsiniz?

• Geri dönüşümü destekleyin. Ambalajında geri dönüşüm işareti olan ürünleri yeğleyin.

• Cam ambalajın binlerce yıldır geri döndüğünü ve içindeki ürünün camla hiçbir etkileşimde bulunmadığını bilerek alın.

• Plastik poşet ve yiyecek kapları gibi plastik ürünleri yeniden kullanın.

 • Plastik tıraş bıçağı, çakmak, tükenmez kalem, folyo pişirme kapları gibi tek ya da çok az kullanımlık ürünleri kullanmayı en aza indirin.

• Az miktardaki alışverişlerinizde plastik poşet kullanmayın.

 • Büyük boy ürünleri kullanın. Hacmi fazla ürünler hem daha fazla kulanım hem de daha az ambalaj tüketimi demektir.

• Şişe ve kavanoz gibi cam saklama ürünlerini tekrar kullanın.

• Atmak istediğiniz cam malzemeleri organik çöplerle birlikte atmayın. Biriktirip en yakınınızdaki cam kumbaralarına atın.

• Cam şişe ve kavanozları atarken renklileri ve renksizleri ayırın. Metal kapakları çıkartın.

 • Çok fazla ambalaj malzemesi kullanılmış ürünleri almayın

• Çocuklara oyuncak alırken dayanıklı olmasına dikkat edin. Oyuncaklar bozulduklarında çöpe giderler ve geri dönüşümleri çok zordur.*Hediye olarak sevdiklerinize bir çevre örgütünün üyeliğini verin.